Charakterystyka rynku

Rynek wierzytelności konsumenckich stanowi obok rynku wierzytelności gospodarczych, ważną część branży windykacyjnej w Polsce. W przypadku wierzytelności konsumenckich chodzi o wszystkie wierzytelności, jakie konsumenci (osoby fizyczne) mają wobec przedsiębiorstw (sektor B2C), a zatem o zaległości w spłacie wszelkich zobowiązań wobec sektora finansowego (m.in. banków, firm ubezpieczeniowych), wobec usługodawców (m.in. firm telekomunikacyjnych, telewizji kablowych), wobec spółdzielni mieszkaniowych.

Działalność na tym rynku może być prowadzona przez firmy windykacyjne według dwóch modeli biznesowych:
Zakupy portfeli wierzytelności w celu dalszej samodzielnej windykacji - Inwestycje w wierzytelności

Windykacja na zlecenie - Incaso
Rynek inwestycji w wierzytelności w Polsce można podzielić na segmenty według pochodzenia wierzytelności zgodnie z poniższym schematem.

Rynek inwestycji w wierzytelności w Polsce i jego segmenty

W ostatnim okresie największe firmy windykacyjne w coraz większym stopniu zainteresowane są działalnością w zakresie zakupów portfeli wierzytelności kosztem obsługi w systemie inkaso. Dzieje się tak z kilku powodów: po pierwsze rośnie skłonność wierzycieli do wystawiania na sprzedaż pakietów wierzytelności, a ponadto w ostatnich latach rozwinęła się w Polsce sekurytyzacja, która jest narzędziem silnie stymulującym rozwój rynku sprzedaży wierzytelności. Trzecim powodem jest fakt, iż firmy windykacyjne posiadają obecnie większe możliwości pozyskiwania środków na zakup pakietów, choć brak kapitału jest nadal jedną z barier rozwoju tego rynku.

Konieczność posiadania kapitału na zakup pakietów jest z punktu widzenia firm windykacyjnych istotną niedogodnością, ale z drugiej strony windykacja pakietów nabytych niesie ze sobą wiele ważnych korzyści w stosunku do windykacji w systemie inkaso. Przede wszystkim, w przypadku windykacji pakietów nabytych, firmy windykacyjne zyskują możliwość swobodnego doboru strategii windykacji (metod i narzędzi), natomiast w przypadku windykacji pakietów inkaso strategia windykacji musi być zawsze uzgodniona i zaakceptowana przez klienta. Istotna różnica dotyczy też czasu trwania procesu windykacji, który w przypadku inkaso jest znacznie krótszy i przez to ogranicza firmom windykacyjnym pełną swobodę działania (np. nie zawsze możliwe jest rozłożenie spłaty zadłużenia na raty, gdyż zazwyczaj wierzyciel akceptuje tylko spłatę pełnej kwoty zadłużenia).

Rozwój rynku inwestycji w wierzytelności związanych z zakupem portfeli jest w ostatnich latach bardzo dynamiczny. Obecnie w Polsce wystawianych jest na sprzedaż około 250-300 portfeli wierzytelności rocznie.

Największy segment stanowią portfele bankowe, które wartościowo obejmują około 80 procent wszystkich portfeli i stanowią jednocześnie portfele o największej wartości, sięgające często kilkuset milionów złotych. Od czasu do czasu banki wystawiają jednak na sprzedaż portfele znacznie większe, których wartość sięga nawet 1 miliarda złotych. Dla porównania wartość portfeli niebankowych, a więc pochodzących od wierzycieli z innych branż, wynosi zazwyczaj od kilku do kilkudziesięciu milionów złotych.

Z punktu widzenia firmy windykacyjnej kluczowe znaczenie przy transakcjach zakupu wierzytelności ma wycena portfela. Cena, jaką gotowy jest zapłacić kupujący (firma windykacyjna, fundusz inwestycyjny), poprzedzona jest dokładną analizą struktury pakietu wierzytelności. Na podstawie analizy szacowany jest między innymi prawdopodobny procent należności, jaki będzie możliwy do odzyskania w danym pakiecie. Cena musi być zatem tak skalkulowana, aby wyliczona wartość możliwych do odzyskania środków pokryła koszt zakupu, koszt windykacji oraz zapewniła firmie windykacyjnej założoną marżę zysku.

Zgodnie z raportem IBnGR dotyczącym rynku zarządzania wierzytelnościami w Polsce wielkość polskiego rynku windykacji wierzytelności szacowana jest na koniec 2010 roku na około 18,0 mld PLN wobec 14,3 mld PLN w 2009 roku oraz 12,7 mld PLN w 2008 roku i 8,9 mld PLN w roku wcześniejszym.

Wielkość rynku windykacji w Polsce w latach 2007-2010

Źródło: IBnGR

Polski rynek inwestycji w wierzytelności charakteryzuje się dominacją modelu związanego z windykacją wierzytelności na zlecenie (około 62% całego rynku) i mniejszym udziałem wartości rynku windykacji pakietów nabytych (około 38%), jednak tendencje rynkowe wskazują, iż największy potencjał rozwoju ma właśnie model zarządzania wierzytelnościami zakupionymi od pierwotnych właścicieli przez firmy zajmujące się inwestycjami w wierzytelności.

Struktura rynku wierzytelności w latach 2007-2010

Źródło: IBnGR

Według szacunków IBnGR w strukturze zakupu portfeli wierzytelności dominującą pozycję zajmują kredyty bankowe (konsumenckie i hipoteczne) stanowiące łącznie 41% rynku oraz z mniejszym udziałem kredyty korporacyjne (38%), a także zobowiązania przedsiębiorstw (13%).

Struktura segmentowa rynku zakupu portfeli wierzytelności w Polsce (B2C)